Ból nowotworowy i jakość życia w onkologii
Ból związany z chorobą nowotworową (ang. Cancer-Related Pain) oraz skutki uboczne agresywnego leczenia onkologicznego (chemioterapii, radioterapii, zabiegów chirurgicznych i hormonoterapii) stanowią jedno z najcięższych wyzwań współczesnej medycyny. Ponad 50% chorych na nowotwory doświadcza umiarkowanego do ciężkiego bólu, a w stadium zaawansowanym wskaźnik ten wzrasta do ponad 80% pacjentów [1, 2].
Chociaż trójstopniowa drabina analgetyczna WHO oparta na lekach opioidowych stanowi podstawę leczenia, wielu pacjentów onkologicznych zmaga się z:
- Bólem przełamującym i neuropatycznym (np. polineuropatią po chemioterapii — CIPN),
- Wyniszczającymi zaparciami posteroidowymi i poopioidowymi,
- Nudnościami, sedacją i tolerancją lekową.
Baza dowodowa: Akupunktura w opiece onkologicznej
We wiodących światowych ośrodkach onkologicznych (takich jak Memorial Sloan Kettering Cancer Center w Nowym Jorku czy MD Anderson Cancer Center w Teksasie) akupunktura jest standardowym elementem onkologii integracyjnej [7].
1. Ból nowotworowy (Metaanaliza Chiu et al. 2016)
W metaanalizie opublikowanej w European Journal of Cancer Care (Chiu et al. 2016) poddano ocenie badania z randomizacją dotyczące akupunktury w bólu nowotworowym:
- Wykazano statystycznie istotną redukcję natężenia bólu nowotworowego u pacjentów otrzymujących zabiegi akupunktury w porównaniu z grupą kontrolną (p < 0.001) [1].
- Akupunktura pozwoliła na istotne zmniejszenie dawek przyjmowanych leków opioidowych, ograniczając tym samym ich działania niepożądane.
2. Nudności i wymioty wywołane chemioterapią (CINV) — Przegląd Cochrane
W przeglądzie Cochrane Database of Systematic Reviews (Ezzo et al. 2006) potwierdzono, że elektrostymulacja i nakłucie punktu PC6 (Neiguan) istotnie zmniejsza częstość ostrych i opóźnionych wymiotów wywołanych chemioterapią [6]. Nudności i wymioty w onkologii są jednym z 8 wskazań w raporcie The Acupuncture Evidence Project o najwyższej klasie rekomendacji (silne dowody) [3].
3. Zmęczenie onkologiczne (CRF) i uderzenia gorąca po hormonoterapii
- Zespół przewlekłego zmęczenia onkologicznego (Cancer-Related Fatigue — CRF): Przeglądy systematyczne wykazują, że akupunktura przynosi istotną poprawę poziomu energii i witalności u chorych po przebytej chemioi radioterapii [7].
- Uderzenia gorąca u pacjentek z rakiem piersi: U kobiet leczonych tamoksyfenem lub inhibitorami aromatazy akupunktura stanowi jedną z nielicznych bezpiecznych metod łagodzenia uderzeń gorąca, gdyż nie wpływa na poziom krążących estrogenów i nie stwarza ryzyka onkologicznego [7].
Biomechanizmy analgezji i wsparcia onkologicznego
- Stymulacja układu endorfinowego: Pobudzenie wydzielania beta-endorfin i enkefalin w ośrodkowym układzie nerwowym podnosi próg percepcji bólu i poprawia samopoczucie psychiczne [1, 2].
- Hamowanie ośrodka wymiotnego w pniu mózgu: Stymulacja punktu PC6 moduluje przewodnictwo nerwu błędnego i receptory serotoninowe 5-HT3 w strefie chemoreceptorowej komory czwartej mózgu [6].
- Modulacja immunologiczna: Badania laboratoryjne wskazują, że akupunktura wspomaga utrzymanie prawidłowej aktywności komórek cytotoksycznych NK (Natural Killer) oraz limfocytów T po immunosupresyjnym leczeniu cytostatycznym [5, 7].
Bezpieczeństwo zabiegów u pacjentów onkologicznych
Stosowanie sterylnych, jednorazowych igieł chirurgicznych gwarantuje pełne bezpieczeństwo zabiegów u chorych na nowotwory [5]. Wykwalifikowany akupunkturzysta przestrzega ścisłych zasad bezpieczeństwa:
- Unikanie nakłuwania miejsc bezpośrednio objętych procesem rozrostowym lub napromienianych,
- Omijanie kończyn po limfadenektomii (usunięciu węzłów chłonnych) w celu profilaktyki obrzęku limfatycznego,
- Monitorowanie parametrów krzepnięcia i poziomu płytek krwi.
Podsumowanie kliniczne
Akupunktura jest bezpieczną, skuteczną i szeroko akceptowaną w światowej onkologii metodą wspomagającą leczenie przeciwnowotworowe. Przynosi ulgę w bólu nowotworowym, redukuje nudności, uderzenia gorąca i przewlekłe zmęczenie, istotnie podnosząc jakość życia pacjentów na każdym etapie terapii onkologicznej.